Diversiteit op de werkvloer

Geschreven door Arjan Hamberg woensdag, 03 maart 2010 11:05

Diversiteit op de werkvloer is een eenvoudig maar aan de andere kant ook erg ingewikkeld onderwerp, omdat traditionele discussies en typologieën op de loer liggen. We hebben het over man-vrouw verhoudingen, over grijs en groen, wit en zwart. Het onderwerp is al snel beladen dankzij uitspraken van populistische politici over hoofddoekjes in overheidsdienst. Kunnen we de gebruikelijke verhalen en redeneerlijnen ontstijgen?

Diversiteit betekent niets anders dan verscheidenheid, in dit geval op de werkvloer. Kijken we naar maatschappelijke en demografische ontwikkelingen dan is de conclusie eenvoudig:

De Nederlandse samenleving bestaat uit een grote en groeiende verscheidenheid aan mensen. Door de krimpende beroepsbevolking kunnen we het ons nietveroorloven dat mensen niet meedoen. We moeten mensen niet buitensluiten en ze de ruimte geven om mee te doen.

Binnen organisaties ging de aandacht in de de afgelopen decennia vooral naar

• standaardisering
• uitsluiting van toeval
• vergroting van voorspelbaarheid

Waarde voor de aandeelhouders - vooral bestaande uit de blanke West Europese man - stond voorop. Verscheidenheid en diversiteit kregen uitsluitend ruimte als het dienstbaar was aan de aandeelhouderswaarde.

Het belang van een goede opleiding

De blanke West Europese man begint in de minderheid te raken en tegelijkertijd krijgen we te maken met een groeiende kloof in de samenleving. Niet zo zeer een kloof tussen culturen of religies zoals sommigen beweren, maar tussen hoog- en laagopgeleide mensen. Met hoogopgeleid bedoel ik niet alleen een hbo-opleiding of universitaire studie, maar ook een goede vakopleiding op mbo-niveau.

Er is een groeiende groep zeer laag opgeleide mensen, die vaak nauwelijks in staat hun eigen naam te schrijven zonder de spelling te checken op hun ov- of identiteitskaart. Deze mensen moeten zich zien te redden in een digitaliserende wereld van internet, kennis en geschreven tekst. Veelal hebben zij laagbetaalde banen.

Ik heb mezelf een voorstelling proberen te maken van de manier waarop zij onze wereld beleven. Dat is een beanstigend gevoel. Je waant je in een wereld die je niet begrijpt en een wereld waarin je nauwelijks voldoende verdient om je huis te betalen, goed eten te kopen en je te verzekeren. De tijd dat de postbode of de fabrieksarbeider kostwinner was en zijn gezin kon onderhouden verdwijnt naar het verleden.

De rafelranden van de arbeidsmarkt

De economische wetten bepalen dat arbeid steeds goedkoper moet worden. Als gevolg van de dalende lonen moeten de producten ook steeds goedkoper worden, anders kan niemand het meer betalen. We zijn terechtgekomen in een volledig verkeerde spiraal, zoals ikbij meerdere opdrachtgevers heb zien gebeuren. De mensen in laagbetaalde banen en met slechte opleidingen zijn aan de rafelranden van onze arbeidsmarkt terechtgekomen en deze groep groeit. Ze verdwijnen in flexpools, flexibele schillen en obscure uitzendbureaus.

Diversiteit op de werkvloer betekent dat ook deze verscheidenheid uit onze samenleving een plaats moet krijgen binnen bedrijven. Dit is een opdracht voor goed opgeleide professionals, want we zullen deze mensen een nieuwe waardige en waardenvolle plek moeten geven. Zo kunnen zij proberen de groeiende kloof tussen mensen te dichten en de sociale cohesie binnen organisaties te vergroten.

Diversiteit gaat natuurlijk over gebedsruimtes in bedrijven, vrouwen de ruimte geven om hun top te bereiken en jong en oud samen te laten werken en leren. We moeten alleen de dreigende uitsluiting van grote groepen mensen en een groeiende kloof niet vergeten. Ik kan geen economische wetten veranderen en modellen omvormen. Ik kan wel mijn eigen omgeving beïnvloeden door uit mijn ivoren toren te komen. De hoogopgeleide professionals op het terrein van mens, werk en organisatie moeten praktische oplossingen bedenken voor praktische problemen.

Hoe moeten we dit doorbreken?

• veel aandacht voor het opleiden en ontwikkelen van mensen: hier liggen kansen voor daadwerkelijke en werkende onderwijsinnovatie en voor scholing binnen bedrijven. Dat betekent dat bedrijven en scholen moeten gaan samenwerken en maatwerk leveren;
• een nieuwe en centrale plek voor laagbetaalde en flexibele functies in bedrijven: er zullen inderdaad veel minder postbodes nodig zijn in de nabije toekomst, maar laten we dan met elkaar de handen ineen slaan om mensen op te leiden voor andere functies zodat ze volwaardig mee kunnen blijven doen.

De brandweer in Dordrecht laat op een mooie manier zien hoe mensen op latere leeftijd nog een volwaardige tweede loopbaan kunnen hebben. Binnenkort volgt op dit weblog een voorbeeld van inburgering op de werkvloer, waardoor mensen volwaardig mee kunnen doen.

Over de auteur: Arjan Hamberg is adviseur organisatieontwikkeling en mede-eigenaar van adviesbureau Lumax Producties, dat organisaties helpt bij diversiteits- en opleidingsbeleid.